الْمَبْثوثِ . وَ تَكونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفوشِ » « 1 » آن روزى كه كوهها مانند پشمِ رنگينِ زده‌شده بشوند . آنجا صحبت رنگين بودن است . كوهها كه مظهر صلابت هستند - تعبير قرآن اين است كه - به شكل پشم رنگينِ زده شده درمىآيند . اينجا راجع به آسمان مىفرمايد مانند برگ گلِ رنگين درمىآيد . حال اينها چه اشاره و رمزى و چگونه است ، خدا عالم است ؛ ما چيزى در اين زمينه‌ها نمىدانيم . نوع سؤال و جواب در قيامت « فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ انْسٌ وَ لا جانٌّ » جايى است كه ديگر احتياج به اينكه بخواهند از گناه كسى - انسى و جنّى - بپرسند نيست بلكه آنها را مىشناسند . در قيامت مواقفى هست ؛ آيا سؤال و جواب هست يا نيست ؟ سؤال و جواب هست ( وَ قِفوهُمْ انَّهُمْ مَسْؤُلونَ ) « 2 » ولى سؤال و جواب نه براى كشف و تحقيق است . قرآن همهء اينها را در كنار يكديگر ذكر مىكند ؛ يك‌جا مىگويد در قيامت سؤال است ؛ جاى ديگر مىگويد در قيامت « سؤالى » نيست يعنى نوعى از سؤال نيست . در قيامت از زبانها سؤال نيست ، از اعضا و جوارح سؤال است . اينها همه براى اين است كه ما آنچه را كه در آنجا هست با آنچه كه در دنياست مقايسه نكنيم . سؤال دنيا بازپرسى و تحقيق است يعنى سؤال كننده و قاضى محكمه متهمين را مىآورد سؤال‌پيچ مىكند براى اينكه با سؤالات مختلف كه از آنها جواب مىگيرد تناقضات گفته‌هايشان را كشف مىكند ، بعد مىگويد تو آنجا اين‌جور گفتى ، اينجا چرا اين‌جور گفتى ؟ به قرينهء آن حرف يك حرف ديگر از او بيرون مىكشد . آخر كار ، او چون قويتر و مقتدرتر است مىتواند آن حقيقت را كشف كند و لهذا اگر متهم قويتر از قاضى باشد آنچنان جوابهايش را تنظيم مىكند كه هيچ تناقضى در نيايد و حقيقت را تا آخرين مرحله مكتوم مىكند ؛ قاضى هم ده‌برابر معمول بازپرسى مىكند آخر چيزى پيدا نمىكند ، مجبور است قرار منع صادر كند . آيا در قيامت چنين سؤالى هست ؟ يعنى از افراد كه سؤال مىكنند سؤال تحقيقى است ؟ نه ، سؤال هست ولى اين سؤالها سؤال تحقيقى نيست . آيا اتمام حجت است ؟

--> ( 1 ) . قارعه / 1 - 5 . ( 2 ) . صافّات / 24 .